De dans van de bij

De dans van de bij

Joris Verrips schrijft over de overdadige staart van de pauw dat die getoonde pauwenpracht het de vrouwtjes mogelijk maakt om het beste mannetje uit te kiezen. Hoe zit dat? Is de ene staart niet net zo goed als de andere?

Verrips: 'Uit onderzoek zou zijn gebleken dat een hongerperiode van enkele dagen de pauwenogen al zichtbaar verandert, deze zijn dan niet precies cirkelvormig meer. 'Dus' toont de mannetjespauw met zijn staart dat hij goed aan zijn omgeving is aangepast omdat hij kennelijk gedurende een aantal maanden of jaren elke dag voldoende voedsel heeft weten te bemachtigen. De handicap, zijn onhandige staart, werkt in zijn voordeel, je kunt het als teken van kwaliteit opvatten, de mooiste is kennelijk de beste.'

Het aardige is dat in de tekst van Verrips zelf twee tekens te vinden zijn die aangeven dat hij wetenschappelijke voorzichtigheid toont, als het om mogelijk al te kordate conclusies gaat. 'Uit onderzoek zou zijn gebleken' is wat anders dan 'uit onderzoek is gebleken'. En het woordje 'dus' staat tussen haakjes. Voorzichtigheid die geen kwaad kan. Integendeel.

Het is wel aannemelijk, dat de mannetjespauw trots is op zijn staart. Dat hij het vrouwtje een teken geeft: ik ben heel wat mans. Zijn handicap illustreert een maxime dat zich tegenover de door Johan Cruijff geformuleerde waarheid, 'Elk voordeel heeft zijn nadeel', plaatst. Een nadeel kan zijn voordeel hebben.

Maar hoe zit het met het mannetje met de niet-ronde ogen? We zouden kunnen aannemen dat daarmee zijn inferioriteit laat zien. Heft zo'n type ook zijn staart? Mocht hij dat doen, dan geeft hij niet een signaal, maar toont hij, naar mijn inzicht, een symptoom. We mogen toch niet aannemen dat hij een soort zieligheids-beroep op het vrouwtje doet: 'Kijk eens wat een aandoenlijke sukkel ik ben...' Dat zou niet kloppen met de presuppositie à la Darwin.

Een signaal is een teken dat bedoeld is om als teken herkend te worden. Geven dieren signalen? Voorzeker. Karl von Frisch heeft immers ontdekt dat bepaalde wijzen van dansen van bijen voor andere bijen een betekenis hebben: ze kunnen aangeven in welke richting en op welke afstand zich bloemen bevinden met nectar. Hij heeft er nog een Nobelprijs voor gekregen, von Frisch.