Oorlog

Oorlog

Oorlog, het is de wereld voorlopig nog niet uit. Maar ik, die er in de vorige eeuw eentje aan den lijve heb me mogen beleven, realiseer me bijna dagelijks dat na 1914-1918 en 1939-1945 ze er in Europa op die wereldschaal toch mee opgehouden zijn. En ik mag graag nadenken over een verklaring van het afbreken van wat het begin van een heel sinistere serie kon lijken te zijn.

Ziehier, wat ik tot nu toe heb weten te vinden.

In de tweede helft van de twintigste eeuw is heus niet de wijsheid uitgebroken die in de eerste helft zo bitterlijk heeft ontbroken. Ik heb niet de indruk dat gegeneraliseerde wijsheid al aan de winnende hand is onder de volkeren. Maar er is een verklaring denkbaar die voor zijn verwoording gebruik maakt van begrippen die ik elders heb gelanceerd.

In mijn boekje 'Zin zien' heb ik de hypothese uitgesproken dat er drie fundamentele strevingen zijn ingebakken in elk menselijk wezen: waardigheid, geluk en poëzie.

Ik geloof dat mensengroepen op de wereld aan die behoeften collectief een specifieke plaats geven. Een voorbeeld: in arabische landen domineert de behoefte aan eer (waardigheid) de behoefte aan geluk, meer dan inde westerse landen. Daar is juist na de twee wereldoorlogen van de twintigste eeuw de behoefte aan geluk, vooral in de vorm van (commercieel geprikkelde) genotsmogelijkheden, primordiaal geworden. Overdreven waardigheidsbehoefte is er om de donder nog wel en kan ook ten aanzien van collectiviteiten heel slim worden bespeeld. Denk aan wat zich afspeelt rond de voetbalvelden in de stadions. Maar de exploitatie van de genotzuchtbevrediging heeft er toe geleid dat beroep op waardigheid van de natie teneinde jonge knapen naar het front te kunnen sturen een lagere plaats heeft gekregen dan ten tijde van het primaat van de eer van de natie.

Wanneer ik François Hollande en Angela Merkel op de beeldbuis wang aan wang zie kan ik niet nalaten het gevoel te krijgen dat sinds een kleine eeuw terug Europa er op vooruit is gegaan, dank zij de verschuiving ook op nationaal niveau van eer naar genot.