Wat Aljechin zei

Wat Aljechin zei

Partijen van Aljechin naspelen is een van genoegens die een schaakspelend mens zichzelf schenken kan. Op hem mag de kwalificatie 'geniaal' zonder bezwaar worden toegepast. Ik wijd nogal eens een gedachte aan die man, omdat ik van tijd tot tijd rondwandel op het Cimetière Montparnasse in Parijs en dan even bij zijn graf stilsta.

Hij is veracht, aan het eind van zijn leven. Omdat hij nog tijdens de oorlog in Frankrijk artikelen met hier en daar anti-semitische strekking heeft laten publiceren. Het is hem grootmoedig vergeven, onder andere, openlijk, door Botwinnik, die daarmee heeft getoond uit degelijker moreel hout gesneden te zijn dan Aljechin.

Aan Aljechin is weleens de vraag gesteld 'Hoe lukt het u toch om uw tegenstanders er zo snel onder te krijgen?' Hij antwoordde: 'Ik dwing ze met elke zet om zelfstandig te denken.'

Niet echt bescheiden. Maar wie durft dat te eisen? De uitspraak van Aljechin legt een zeer fundamentele waarheid bloot. Zelfstandig denken is: in staat zijn om een gedachte te creëren. Zelfstandig denken is| iets uit het niets halen, zonder conformisme, zonder slaafsheid tegenover dat wat door anderen ter navolging wordt aangeboden.

Aljechin beschikte over scheppingskracht. En degenen die het met minder van dat soort kracht moesten doen, konden tegenover hem wel inpakken.

De grondgedachte is deze: wie zich aan geconditioneerdheid weet te onttrekken mag zich een scheppend mens noemen. Daar mag je je wèl bij voelen.

Iets scheppen, in de betekenis van iets creëren, levert verrukking op. Want je kunt je dan even een maatje voelen van de Grote Schepper, die een mooi voorbeeld heeft gegeven. Dat er knoeierig met Zijn schepping wordt omgegaan, ja, dat is een andere zaak.