Tragisch?

Tragisch?

Zat ik onlangs zowaar toch weer in de Thalys naar Parijs, waaraan ik eigenlijk een hekel heb, vanwege de pretentie en de prijs. Maar een liefhebbende ziel had het kaartje voor me gekocht. Ik zat eerste klas, want die was die dag goedkoper dan de tweede. Dat komt dus voor.

Voor zulk soort reizigers is een Elsevier bij de ingengsdeur beschikbaar. Neem ik mee uiteraard. Wanneer lees ik de Elsevier? Alvorens er in te gaan lezen bespied ik een medereiziger die op gelijke hoogte met mee bij het andere raam zit, aan de andere kant van het smalle middenpadje. Henk Spaan. Ik herken hem, want eens woonden we allebei in de Eerste Helmersstraat. Henk eet een meegegeven boterhammetje. Twee sneetjes op elkaar met gezond er tussen. Hij propt het naar binnen zonder enige aandacht, want zijn aandacht gaat exclusief uit naar zijn lectuur. De sportpagina van een groot ochtendblad. Hij doet me denken aan een bio-industrie-wezen. Als later het deftig-doenerige dametje langskomt met het opgepepte ontbijt dat bij de eerste-klas-Thalys is inbegrepen, blieft hij alleen de koffie. Zonde eigenlijk, denk ik nog, meelevend.

Dan naar de Elsevier. Een artikel over Coco Chanel. Het eindigt met regels gewijd aan een pas ontworpen tas. Ik lees:

'Jaarlijks schudt Karl Lagerfeld tientallen nieuwe variaties uit zijn mouw. Voor komende winter ontwierp hij Boy, een tas met een klepje en een ketting met ronde schakels. Lagerfeld vernoemde de stoere tas naar de Brit Arthur 'Boy' Capel, Chanels grote liefde en financier, die in 1919 tragisch verongelukte.

Tragisch? Is dat niet alweer een geval van taal-devaluatie? Het was natuurlijk jammer voor hem, dat hij verongelukte. En voor haar. Een ongeluk dus.
Maar tragisch?

Er is sprake van een tragedie wanneer men de indruk heeft dat het noodlot toeslaat.

Ik kan de wervelstorm in Hasselt tragisch noemen, die binnen een paar minuten toesloeg en kinderen doodde, die gekomen waren met kampeertentjes om in een menigte Pukkelpop te beleven. Zo was er ook een stortbui in Londen, toen de paus een enorme menigte zou gaan toespreken. Tikkie tragisch.

Je kunt dan stiekem het idee krijgen dat er iets gebeurt dat als een teken van Gods wil kan worden opgevat. Dat Hij zijn ongenoegen wil tonen om het een of ander. In de klassieke tragedies - Sophocles, Racine - wordt het vertoond: het Noodlot doet mensen ten onder gaan. Les: tegen de goden kun je als mens van vlees en bloed niet op.

Voorbeeld: iemand steekt de straat over en wordt doodgereden. Afschuwelijk. Maar als die persoon onderweg was om de Nobelprijs voor de Vrede te gaan ontvangen, dan kun je het ongeval tragisch noemen. Het lijkt of het noodlot iets verhinderen wil.

Overdadig gebruik van het woord 'tragisch' beschouw ik, zoals gezegd, als taaldevaluatie.

Zo'n Lagerfeld trouwens met zijn tassen voor de winter. Om dat aan de goegemeente te slijten moet hij zich wel consequent mallotig uitdossen. Gezegend hij die zo'n stijve boord niet aan hoeft te trekken om als 'personnalité' herkend te worden.