Moussorgski's kuikens

Moussorgski's kuikens

Het schilderij dat Rjepin van Moussorgski maakte is hartverscheurend. Je ziet dat Modest (een voornaam als een levensprogram) een zuiplap was en ziet er onmiddellijk bij: hij moet van de wodka hebben gehouden omdat zijn leven als genie hem kwelling bezorgde. Want hij was een genie.

Je hoeft, om het te beseffen, alleen maar te luisteren naar de Dans van de kuikentjes in de dop, in zijn Schilderijen van een tentoonstelling. Onvergelijkelijke subtiliteit in de dialoog tussen wat de linkerhand van de pianist laat horen en wat de rechterhand doet. De Dop heeft een diepe stem, die de onschuldige diertjes nog even waarschuwt tegen de zorgelijke ruwheid die hen buiten te wachten staat, maar de kuikens zingen met hoge stemmetjes en dansen vrolijk bij de gedachte dat ze straks naar buiten mogen.

Geniale, verrukkelijke muziek, die je eigenlijk iedere dag bij het ontwaken zou moeten horen. Vooral de rechterhand laat het zegevierende levensgevoel horen dat zich gaat doorzetten tegenover de ernst van de linker.

Dat spel van linkerhand en rechterhand doet denken aan de metafoor die Jezus gebruikt om aan te geven dat je wel aan bedelaars iets geven moet, maar dat je er niet over mag opscheppen. Het mooie van vrijwel alle godsdiensten is dat ze vrijgevigheid tegenover sloebers voorschrijven. In Mattheüs 6 komt er in vers 3 nog een kleine precisering bij: 'als gij aalmoes doet, zoo laat uwe linkerhand niet weten wat uwe rechter doet'. De rechterhand is de handelende hand, zichtbaar in de wereld. De linkerhand is die van het onzichtbare - gevoel, verstand en ziel.

Dit niet te verwarren met in andere culturele context ook wel gebruikte, connotaties: links (sinister) onreine poepveeghand tegenover de voorname, reine, rechter.

De dienstdoende pianist houdt zich uiteraard verre van al deze discriminerende aanbevelingen. Die moet dondersgoed, zonder voorkeur, in de gaten houden naar welke toetsen iedere hand gaat.