Kramnik

Kramnik

Hans Ree wijdt in de NRC van 21 oktober 2008 een bespiegeling aan de vijfde partij in de match Anand-Kramnik. Van Ree kunnen we veel leren, omdat hij zelf als grootmeester uitstekend kan volgen wat er op het bord en daarnevens gebeurt.

Hij licht ons voor over de grote rol die de schaakcomputer thans speelt bij zulke matches, niet alleen bij de voorbereidingen door de spelers maar ook tijdens de partij voor de commentatoren na elke zet die is gedaan.

Ree schrijft over het verloop van de vijfde matchpartij dat Kramnik een tijdlang in het voordeel leek. 'De computers gaven voortdurend belangrijk voordeel voor hem aan.' Maar er schuilt een adderje onder het gras. Ree schrijft verder: 'Anand wist dat natuurlijk, want hij moest het thuis al gezien hebben, maar hij wist ook dat hij zich er niets van aan hoefde te trekken.'

En dan volgt er een zin die mij als muziek in de oren klinkt, om het zo maar eens te zeggen.

'Het is een scherp wapen bij de moderne computergestuurde openingsvoorbereiding om te streven naar stellingen die door de computer in eerste instantie als slecht worden beschouwd, maar waarvan de menselijke topspeler aanvoelt dat ze kansrijk moeten zijn. Kasparov was daar vroeger een meester in en Anand had het nu ook perfect gedaan.'

Dat 'aanvoelen' in die zin bevalt me enorm. Zo had ik het misschien moeten zeggen toen ik ooit in m'n leven naar een semiotiek-congres trok in Dresden om een lezing te houden over 'abduction in chess'. Tien mensen hebben naar me zitten luisteren en ik heb nooit gemerkt dat iemand begrepen had wat ik bedoelde te zeggen. Het kwam er op neer dat de computer langs lijnen van deductie denkt en de 'menselijke topspeler' bedreven is het abductief interpreteren van stellingen. Hij gaat op z'n gevoel af, zo slim als hij is. Dat is zijn superioriteit.

(De tekst van die lezing is overigens, na bekwaam navigeren, ook op deze blog te vinden. Onder de categorie Semiotiek.)

Ik citeer nog even Ree. Hij brengt zijn lezer als het ware naast het schaakbord op het moment dat Anand zijn abductieve vaardigheid manifesteert.

'Door groot voordeel te zoeken waar het niet was, was Kramnik in tijdnood gekomen. Op de 29e zet pakte hij een pion, denkend dat het voordeel nog steeds bereikbaar was. Het was een grove fout die snel en geforceerd tot verlies leidde.

Vijf zetten later kon Anand de beslissende klap uitdelen met een paardoffer. Zijn hand ging naar zijn paard, maar hij aarzelde nog een paar seconden voor hij het vastpakte. In die seconden besefte Kramnik wat er ging gebeuren en hij zakte plotseling achterover in zijn stoel alsof hij een harde klap had gekregen.'

De afbeelding toont Kramnik op een minder dramatisch moment. Hij zit nog rechtop.

Maar ja, als schaker, en als mens, weet je maar nooit wat je te wachten staat.