Petrus en zijn haan

Petrus en zijn haan

Wanneer Caravaggio, Honthorst of Rembrandt de verloochening van Petrus schilderen, ruimen ze geen plaats in voor een figuur die in het verhaal een belangrijke rol speelt: de kraaiende haan. Toch is hij het, die haan, die Petrus doet denken aan wat Jezus zei. Door die associatie wordt hij zich bewust dat hij in zijn angst, in zijn drang tot overleven, de prijs van verloochening betaalt.

Die haan kraait helemaal niet met de bedoeling om Petrus aan het denken te zetten. Ik zou niet weten waarom een haan kraait - hij kan het me niet vertellen. Wel weet ik dat ik het een verrukkelijk geluid vind. Iets van zeg maar ja tegen het leven, dat hoor ik als de haan kraait. Sommigen horen triomf: cocorico, zo kraait de haan in het Frans.

Niks triomf voor Petrus, niks hoera een nieuwe dag. Mechanisme van het geheugen: hij herinnert zich woorden van Jezus. 'Eer de haan gekraaid zal hebben, zult gij mij driemaal verloochenen.' Zo staat het bij Mattheüs. Een nuance verschil bij Marcus: 'Eer de haan tweemaal gekraaid zal hebben zult gij mij driemaal verloochenen.' Tja, vertellen hoe het gebeurd is, helemaal precies komt het nooit over. We moeten daar niet pietluttig over doen. Eén keer kraaien of twee keer, je moet wel een hermeneut van jewelste zijn om daar je kostelijke hersenergie aan te besteden.

De kraaiende haan is, zonder het te weten, een semiotische helper. Hij helpt Petrus om tot bewustwording te geraken: verdraaid ik sta hier Jezus te verloochenen.

Ik hoor wel eens mensen die de Bijbel depreciëren; vol met gewelddadigheid, zeggen ze dan. Ja, 't is waar, vooral in het Oude Testament wordt nogal wat afgeknokt. Ook gelogen en bedrogen en andere slechtigheid begaan. Het gaat vooral over mensenwerk in de verhalen van het Oude Testament; ook in het Nieuwe Testament ontbreekt ze niet, de zwarte parels in een snoer van witte. Maar wat te denken van dat incident met Petrus?

Toont hij zich niet een mens, Petrus? Herkennen wij zijn dilemma niet? Ja toch. Als Bach in de Mattheus Passion ons herinnert aan Petrus' reactie, hoe hij, 'naar buiten gaande, bitterlijk weende', dan beroert ons dat tot diep in de ziel. Vooral ook, wanneer daar de alt-aria 'Erbarme dich, mein Gott...' op volgt. Is het verwonderlijk dat deze prachtige Bijbelpassage, met zijn door en door menselijke intensiteit, kunstenaars heeft geïnspireerd tot het allerbeste?