Fictie en non-fictie

Fictie en non-fictie

Hoe fictief een roman ook is, er zit altijd non-fictie in, verwijzing naar dingen uit de niet-fictieve werkelijkheid. Daar zit een nadeel aan: naarmate de tijd verstrijkt worden de verwijzingen naar de historische werkelijkheid steeds moeilijker te achterhalen. En voor oppervlakkige wezens, zoals er vele zijn, minder en minder interessant.

Voor anderen zijn die historische verwijzingen juist snoepjes voor de geest. In Diderots curieuze roman 'Le neveu de Rameau' zit erg veel non-fictie, die ons een beeld kunnen geven van de werkelijkheid van de achttiende eeuw.

'Als het te koud is of regenachtig is, zoek ik mijn toevlucht in het Café de la Régence, waar ik naar het schaken ga kijken', schrijft Diderot. Dat verzint hij niet. Dat heeft hij echt gedaan. Hij vertelt dat in genoemd café het beste schaak van de wereld wordt gespeeld. Tel uit je winst, achttiende-eeuwer. Nu ik dit schrijf, herfst 2006, moeten we daarvoor ver weg gaan, naar Centraal Azië, waar Topalov en Kramnik hun match om het wereldkampioenschap spelen.

Diderot kon de kampioenen van zijn tijd in dat café aan de Place du Palais-Royal aan het werk zien. Hij noemt met name 'de diepzinnige Legal, de subtiele Philidor'. De eerste, een Breton, heeft eeuwige roem geoogst door, in 1750, in zeven zetten een tegenstander met een wonderbaarlijke combinatie mat te zetten. Dat ging aldus: 1 e4, e5. 2 Pf3, d6. 3 Lc4, Lg4. 4 Pc3, g6. 5 Pe5: Ld1:. 6 Lf7: schaak, Kd7. 7 Pd5 mat!

En François André Danican Philidor, die ook componist was, heeft zijn naam gegeven aan een opening die voor altijd de Philidor-opening zal blijven heten: 1 e4, e5. 2 Pf3, d6. Betonschaak. Tikje saai, maar degelijk.

Dit niet-fictieve schaakcafé werd nog in de negentiende eeuw door schakende heren gefrequenteerd. De afbeelding geeft daar een idee van. Later werd het tot restaurant. Dat is altijd nog beter dan het schaakcafé aan de Amsterdamse Bloemgracht. Na de recente dood van de eigenaar is het gesloten en het pand staat nu leeg en verloedert. Sic transit gloria mundi.