Adam en Eva

Adam en Eva

Adam in ballingschap, van Vondel, nu als opera opgevoerd in de Amsterdamse stadsschouwburg. Ik heb het gezien en gehoord. Was er niet kapot van. Meer wil ik er niet van zeggen, want ik blijf graag positief. Maar het was wel een goede aanleiding om Vondel er op na te lezen en te beseffen wat een groot schrijver hij is.

De psychologische analyse waartoe die nogal malle scheppingsmythe aanleiding geeft biedt Vondel gelegenheid om zijn machtig taal-talent te etaleren. En dan te weten dat het Nederlands waarin hij zich zo meesterlijk uitdrukt, niet eens zijn moedertaal was. En die taal, de moedertaal van schrijver dezes, heeft hij gesmeed tot een krachtig en fraai instrument!

Ik kan geen weerstand bieden aan de dwingende aanvechting om een fragment te citeren, vooral ook omdat het een hoogst verrassend element bevat in de argumentatie van Eva, als ze Adam wil overhalen om toch ook een lekkere hap van de appel te nemen.

Adam weigert en beroept zich, terecht natuurlijk, op Gods verbod.

Eva
Een die rechtschapen is wort niet zoo licht verbluft
Van ydle vreeze. Ick smaeck wat kennis in dees spys leit.
Adam
Godt vreezen is 't begin van kennisse en wysheit.
Eva
Wat laetge traenen langs uw kaecken nedervloeien?
Wilt gy de lust van uw beluste bruit besnoeien,
Haer nors bejegenen met eenen wederzin?
Dat's zeker nog te vroegh, dat brengt geen vrientschap in,
Dat hebtghe oock niet belooft, toen gy my eerst aenschoude,
De huwlyxgodt myn hant in d'uwe vlocht en troude.
Ben ick uw vleesch en been,
Zo draegh u, als een man, en laet ons lotgemeen te gader leven.
Gebruick uw' vryen wil, en toon my de eerste blyck
Van liefde, in 't volgen van myn allereerste bede,
Zy lydt geen weigeren. Gevolghzaemheit baert vrede.

Adam is Godvrezend. Je zou kunnen zeggen dat hij een softy is, maar we moeten erkennen dat hij het bij het rechte eind had. Eva geeft hem smalend weerwoord. Hij is een angsthaas. Zou hij niet een echte vent zijn? Laat een echte man tranen vloeien? Kom nou. Dan een verwijt: wil hij soms haar frusteren in haar verlangen? 'Wilt gy de lust van uw beluste bruit besnoeien? Voorbeeldig Nederlands!

Dat is toch zeker niet aardig... En bovendien kun je het ook beschouwen als de schending van een belofte, afgelegd bij de huwelijksvoltrekking.

Ze houdt hem expliciet voor dat hij zich een man moet tonen. Je zou bijna denken dat ze wil dat hij een macho is. Een vènt, die gebruik maakt van de vrije wil, die God de mens heeft toegestaan.

Die vrije wil moet hij gebruiken om haar haar zin te geven. Dat zal dan een eerste liefdesbewijs zijn. Hij zal haar toch niet het allereerste weigeren dat zij van hem vraagt?

En dan besluit Eva met een verbazingwekkend maxime: Volgzaamheid baart vrede.
Als jij mij mijn zin geeft, dan hebben we 't goed met elkaar. Een soort mentale chantage.

Is dat niet wonderbaarlijk, als argument in de mond van de eerste vrouw op aarde, zoals Vondel haar voor ons neerzet? In een context die je toch moeilijk vrouwvriendelijk kunt noemen. Het stemt tot nadenken, dat is wel het minste dat er over te zeggen valt.