Kees van Dongen

Kees van Dongen

Een prachtige overzichtstentoonstelling met werk van Kees van Dongen in het Rotterdamse museum Boymans - van Beuningen. De kunstwerken zijn uitstekend opgehangen tegen achtergronden in de juiste kleur. Dat op zichzelf is al een eerbewijs aan Van Dongen. Niet voor niets heeft Rudolf Engers zijn biografie van de kunstenaar genoemd 'Het kleurrijke leven van Kees van Dongen'.

Zijn leven is inderdaad kleurrijk geweest, met armoe aan het begin, erkenning en bijbehorend succes daarna. Hij kreeg veel geld voor zijn portretten van rijke mensen en heeft daardoor tot diep in zijn tachtigste van een leven zonder geldzorgen kunnen genieten. Engers besluit zijn boek met regels over de ouderdom van de schilder.

'Hij hield van zijn werk en bleef tot op hoge leeftijd schilderen. Werk verkopen deed hij niet meer. Hij zag zijn doeken het liefst allemaal bij elkaar. Het geld had hij niet nodig. Op de vraag of hij tevreden was met zijn leven, dat hem zoveel genot en glorie had geschonken, antwoordde hij; "Weet ik veel. Vraag liever aan de wereld of die tevreden is met mij.'

Als onderdeel deel van voornoemde wereld kan ik de vraag met een volmondig ja beantwoorden. Niet alleen het perfecte kleurgebruik doet het me zeggen, ook niet zijn manier om een tot historie geworden mondaine verleden tot leven te brengen. Dat laatste kan leiden tot de verkeerde gedachte dat zijn werk van oppervlakkigheid getuigt.

Om de donder niet. Je hoeft maar te kijken naar zijn portret van een clown, of van zijn vrouw met kind, dan weet je wel beter. Een van zijn allermooiste schilderijen is het levensgrote portret van de dichteres Anna de Noailles. Zij is een aristocrate uit de Frans beau monde, die met de celebriteiten uit de culturele wereld verkeerde. Zij heeft de aanzet gegeven tot de Prix Femina, die tot vandaag de Prix Goncourt qua prestige naar de kroon steekt. Ook deze buitenlandse (ze was van Roemeense origine) heeft in Parijs haar erkenning gevonden. Dat alles kun je aan haar hele verschijning aflezen, als je aandachtig kijkt; ze is méér dan haar juwelen en het prachtige gewaad.

Kees van Dongen was een zeer groot schilder. Hij wist dat ook van zichzelf. Bescheidenheid was hem vreemd. Hij wist dat hij een alleskunner was. Het schilderij 'Le boniment' dat hierboven staat afgebeeld, toont dat. Van Dongen maakte het voor de afwisseling eens in de stijl van zijn tijdgenoten en het is meteen een meesterwerk van kleur en licht.

Om het grote zelfbewustzijn van Van Dongen te illustreren vertelt Engers in zijn biografie een anecdote.

Matisse heeft wel eens verteld dat hij op een morgen met Van Dongen stond te tekenen in een park. Matisse zette een verkeerde lijn en wilde die corrigeren. Hij kon zijn vlakgom niet vinden en vroeg Van Dongen om een gummetje. Het zelfverzekerde antwoord van Van Dongen luidde: "Een gummetje? Wat is dat?"